Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku (Stary Cmentarz)

Zabytkowy cmentarz w centrum Zakopanego, będący jednym z najważniejszych miejsc związanych z historią miasta i Podhala. Znajdują się tu groby wielu wybitnych postaci oraz charakterystyczne, artystycznie zdobione nagrobki.

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, nazywany również Starym Cmentarzem, jest jednym z najważniejszych zabytków Zakopanego i miejsc związanych z historią miasta oraz całego Podhala. Nekropolia powstała w połowie XIX wieku i jest miejscem pochówku wielu osób szczególnie zasłużonych dla Zakopanego, Tatr, kultury, sztuki i życia społecznego. Wśród pochowanych znajdują się między innymi Tytus Chałubiński, Kornel Makuszyński oraz Władysław Hasior. Charakterystycznym elementem cmentarza są zabytkowe nagrobki, często wykonane z drewna i kamienia oraz ozdobione motywami nawiązującymi do tradycyjnej sztuki Podhala. Dzięki temu cmentarz jest nie tylko miejscem pamięci, ale również wyjątkową galerią lokalnej sztuki sepulkralnej i rzemiosła. Przy cmentarzu znajduje się drewniany kościół Matki Boskiej Częstochowskiej. Razem z nekropolią tworzy jeden z najbardziej charakterystycznych historycznych zespołów Zakopanego. Cmentarz znajduje się przy ul. Kościeliskiej, w niewielkiej odległości od Krupówek. Dzięki położeniu w centrum można łatwo połączyć jego zwiedzanie ze spacerem po najstarszej części Zakopanego oraz ulicą Kościeliską. Na miejsce można wygodnie dotrzeć pieszo. Z dolnej części Krupówek dojście zajmuje około 5 minut. W bezpośrednim sąsiedztwie nie ma dedykowanego parkingu, dlatego osoby przyjeżdżające samochodem mogą skorzystać z płatnych miejsc parkingowych w rejonie ul. Kościeliskiej lub dolnej stacji Gubałówki. Zwiedzanie cmentarza zajmuje zwykle około 30–60 minut. Jest to miejsce odpowiednie również dla rodzin z dziećmi, jednak ze względu na charakter nekropolii należy zachować ciszę i odpowiedni szacunek. Główne alejki umożliwiają przejazd wózkiem dziecięcym, choć część ścieżek jest wąska i prowadzi po nawierzchni żwirowej. Cmentarz można odwiedzać przez cały rok. Latem jest łatwo dostępny podczas spaceru po centrum Zakopanego, natomiast zimą należy liczyć się ze śniegiem i śliską nawierzchnią. Przy niesprzyjającej pogodzie zwiedzanie nadal jest możliwe, jednak komfort może być mniejszy. Wstęp jest płatny w formie symbolicznej opłaty na utrzymanie nekropolii. Cena wynosi około 5–10 zł. Nie jest wymagana wcześniejsza rezerwacja ani zakup biletu przez internet. Godziny odwiedzin są uzależnione od pory roku i zwykle obejmują godziny od rana do zmierzchu, około 08:00–18:00 lub 20:00 w sezonie letnim. Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku jest szczególnie interesującym miejscem dla osób chcących poznać historię Zakopanego, kulturę Podhala i sylwetki ludzi, którzy odegrali ważną rolę w rozwoju regionu.